De roos en de lavendel (11)

Wat voorafging: ooit bracht ik een zonnige vakantie door in L'Isle-sur-la-Sorgue in de Provence. Het stadje werd in mijn verbeelding een bakermat van kleurrijke figuren en verhalen.

François Arnaud was een gerespecteerd burger in L'Isle. Hij was de vader van drie opvallende kinderen, Bernard, Marie en Rose. Maar bovenal was hij de telg van een geslacht, waarvan de roem door de mistralwinden werd uitgedragen over de valleien van de Rhône en de Sorgue. De Arnauds waren even intens met de Provence verbonden als de lavendel of de olijven. Geen prestigieus ambt of een telg van het geslacht had het ooit vervuld: burgemeester, onderwijzer, notaris, priester, en zelfs bisschop.

Zelf nam François met een waardigheid en beroepseer die men nog zelden ziet het ambt van stationschef van L'Isle-sur-la-Sorgue waar. Gezien de vervallen staat van het stationsgebouw in de avenue Guigue en de twee met distels begroeide spoorlijnen was dat een sierlijke vlag voor een sjofele lading. Toch wachtte hij zowat elke trein persoonlijk op het perron op alsof er een dierbare geliefde mee zou arriveren.

De magere man met de ingevallen gelaatstrekken, de diepe oogkassen onder de zware wenkbrauwen en de lachwekkende stationspet staarde de hele tijd naar de klok die hij met een ketting aan zijn broeksriem droeg. 's Morgens om zeven uur zette hij de klok gelijk met het tijdsein op de radio. Soms zei hij met een mengeling van scherts en triomf in de stem dat hij de dag nog moest beleven dat er een Zuid-Franse trein op tijd reed. Maar de verhalen en geruchten die het stadje als wervelende dromen doorkruisten, wilden dat hij treinen die te vroeg dreigden aan te komen voor een rood spoorweglicht ophield, uit bange herinnering aan het lot van zijn grootoom Jean.

François was er heilig van overtuigd dat de Arnauds verwant waren met de veel geprezen schrijver Frédéric Mistral. Met die overtuiging stond hij alleen, maar dat was wel vaker het lot van grote geesten. 

De Krekel van de Provence had de streek een nieuwe stem gegeven tegenover de heren van Parijs. Het meest pietluttige dorp in de regio had een straat of een steeg, een cultureel centrum of een school die naar de beroemde Mistral genoemd was. Elke keer weer wees François Arnaud zijn nageslacht trots op die vermoede bloedverwantschap. Hij bleef de hoop koesteren dat iemand hem ooit zou begrijpen als hij knielde om de bewuste bakstenen of asfaltlaag haast liefkozend te strelen.

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!

Aankomen in Everbeek

Vijfenveertig jaar geleden verscheen 'Aankomen in Avignon' van Daniël Robberechts. Vijf jaar geleden volgde de Engelse vertaling 'Arriving in Avignon'. In dat 'relaas' zoals Robberechts het zelf omschreef, onderneemt het hoofdpersonage liefst 21 pogingen om in Avignon aan te komen. Avignon zelf transformeert in een personage van het vrouwelijke geslacht. 

Twee jaar eerder, in 1968, was Daniël Robberechts gedebuteerd met 'De labiele stilte', een vrij traditionele roman. Maar vrij snel zou hij overschakelen naar meer experimenteel prozawerk. 

Robberechts publiceerde eveneens dagboeken, die opvielen door zijn eerlijke aanpak. Hij was actief in verscheidene literaire tijdschriften en ontving diverse bekroningen. Hij wou de literatuur bevrijden van alle mogelijke beperkingen. In 1994 verscheen 'Toxt: Nagelaten werk'. Het bestond uit negen delen en was een onafgewerkte poging om tot een totaalboek te komen. 

Daniël Robberechts was in 1937 geboren in Etterbeek. Na gedeeltelijke wiskundestudies koos hij voor een schrijversbestaan en week na enige tijd uit naar de latere Brakelse deelgemeente Everbeek. Daar woonde hij op Trimpont, één van de meest groene wijken van deze fraaie (deel)gemeente. Etterbeek en Everbeek mogen dan in letters niet zoveel verschillen, in de feiten doen ze dat des te meer. Zeker in vergelijking met de Brusselse deelgemeente was het landelijke Everbeek, op een boogscheut van de grens met Henegouwen, een afgelegen uithoek voor de literaire goegemeente. Zoals ik Marc Reynebeau trouwens ooit met verve hoorde getuigen op de radio.

Toen ik een kleine jongen was, verzorgde mijn moeder een interim in de lagere school van Everbeek. Ze vertelde toen van "die schrijver" die om 4 uur zijn kind van school kwam halen. Het maakte dat schrijver mij toen al een best aardig "beroep" leek. Daniël Robberechts stond echter eveneens symbool voor die andere kant van het schrijversbestaan in Vlaanderen. Hoewel erkend in literaire kringen, kon hij maar voltijds schrijver zijn dankzij de financiële steun van zijn vrouw. In 1992 pleegde hij in Everbeek zelfmoord.

Vandaag komt het levensverhaal van Daniël Robberechts nog steeds pijnlijk actueel over. Literatuur wordt in Vlaanderen immers wel eens meer stiefmoederlijk behandeld. Zoals in zekere zin ook blijkt uit de recente Vlaamse beleidskeuzes inzake onze openbare bibliotheken, nochtans vaak de navelstreng van het lokale cultuurleven.

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!  

De roos en de lavendel (10)

Wat voorafging: L'Isle-sur-la-Sorgue werd in de loop der jaren een toeristische trekpleister in de Provence.

Sinds vele decennia laafde L'Isle zich aan de hoorn des overvloeds van het toerisme. De eerste toeristen waren destijds Fransen met hoge hoeden geweest uit de rijke industriesteden uit het noorden. Ze waren beladen met grote, onhandige fototoestellen en verplaatsten zich in auto's die je van kilometers ver hoorde sputteren en die stinkende gassen de lucht inbliezen. Mateloos vergaapten ze zich aan de vrouwen in hun provençaalse kleren. 

Daarna stopten ze hen geld toe om op de foto te staan. Ze waren er immers van overtuigd dat ze in deze uithoek nog niet bekend waren met de uitvinding van de fotografie en dat hun verbeelding op hol zou slaan als de toestellen op hen gericht werden. Een waanidee dat geen provençaalse vrouw wou ontkennen. Ze spraken allen lachwekkend langzaam. Menig inwoner van L'Isle had het moeilijk om niet in een meewarig lachen of in woede uit te barsten als ze vele seconden nodig hadden om in hun schools Frans een vierlettergrepenwoord uit te spreken.

Na verloop van tijd sloegen ze hun tenten op langs de boorden van de Sorgue. Hun vrouwen ontbeten als op schilderijen naakt in het gras, terwijl de mieren over hun croissants kropen. De vissers poetsten hun opgeborgen hengels op en waadden voor het eerst sinds lang weer vreugdevol door de glasheldere wateren. Zo konden ze ongemerkt de bewegingen van de naakte vrouwen gadeslaan. In de oude visserscafé's handelden de grappen en sterke verhalen niet meer over het wonderbaarlijke van de visvangst maar over de weldadige Parijse boezems. En ofwel heerste er verschrikkelijk veel frustratie in de Provence ofwel waren het merkwaardige gedrochten die zich in de bermen neervleiden. 

Hoe minder de plaatselijke vrouwen zich nog in de traditionele klederdracht hulden, hoe meer toeristen kwamen toegestroomd en van hoe verder ze afkomstig waren. Ze spraken niet langer langzaam omdat ze geloofden dat de provençalers onvoldoende het Frans beheersten. Maar omdat ze zelf als vreemdeling hun tong braken over het geslacht van de zelfstandige naamwoorden en de vervoeging van de Franse werkwoorden. 

Na verloop van tijd begonnen ze te informeren waar ze konden eten of slapen. De aloude slagerij werd een restaurant, later een kosthuis, nog later een hotel. De prijzen stegen bij elke transformatie. Na enkele jaren bestond het centrum van de stad, ingesloten door de Sorgue, bijna uitsluitend uit restaurants en hotelletjes. Er waren ook souvenirwinkels, waar de autochtonen zich lieten uitleggen waarvoor de wereldvreemde spulletjes dienden die men er verkocht als o zo typisch voor de streek. 

Vooral op zondagen verdrongen de toeristen zich in het warrige netwerk van stegen van de binnenstad van L'Isle. Gelukkig leidden alle steegjes naar de kerk, die meer nog dan elders in het midden lag. Want de afwisseling van Franse en provençaalse straatnaambordjes maakte het labyrint voor buitenstaanders er niet eenvoudiger op. 's Zondags kon men aan de kramen meloenen, olijven, look, uien en scherpe kruiden kopen die levensnoodzakelijk waren voor elke huisvrouw, althans in de Provence. 

Daarnaast verkocht men ook allerhande snuisterijen van het soort dat men doorgaans meegaf met het grof huisvuil, en dat men in een milde bui kan verenigen onder de vleiende noemer brocante. Toeristen boden verwoed tegen elkaar op voor een oude lampenkap, een gebroken spiegel of zelfs voor een zichtbaar gebruikte nachtpot. Ze dropen daarna af met een lege portefeuille maar in de zoete overtuiging de slag van hun leven te hebben geslagen.

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!

Willie Verhegghe, de dichter van de flandriens

Sinds zaterdag 28 februari trotseren de wielrenners opnieuw onze Vlaamse wegen. Vooral de heuvels en de kasseistroken van de Vlaamse Ardennen zijn daarbij erg in trek. En zelfs al is de Muur geen scherprechter meer in de finale van de Ronde van Vlaanderen, de Geraardsbergse stadshelling blijft in alle opzichten een monument.

Toen ik onlangs de Oudenberg op een rustig moment bezocht, merkte ik hoe stadsarbeiders de nodige voorbereidingen troffen voor het jaarlijkse Krakelingenfeest. Maar evenzeer werd ik opnieuw geraakt door de gedichten van Willy Verhegghe (°1947, Denderleeuw) die men op en in de omgeving van de Muur terugvindt. 

Willie Verhegghe is een sociaal geëngageerd dichter die over de mijnramp in het Waalse Marcinelle schreef en over de oorlog in Viëtnam. Hij publiceerde ook voor de vzw Schoonderhage. Het grote verdriet omwille van de vroege dood van zijn zoon Miguel vond eveneens een weerslag in zijn werk. In 2004 werd hij benoemd tot stadsdichter van Ninove, de stad aan de Dender waarmee hij erg vergroeid is. Hij woont trouwens sinds 1976 in Pollare (Ninove). 

Toch is Verhegghe vooral bekend voor zijn wielergedichten. Hij schreef onder meer over Eddy Merckx en Wouter Weylandt, over kasseien, wielersupporters en de Muur van Geraardsbergen. Op de zijgevel van taverne 't Hemelrijck, boven de Muur, vindt men het gedicht 'De Flandriens' terug. Het gedicht is opgedragen aan Briek Schotte, IJzeren Briek, voor velen zowat het laatste symbool van de roemrijke flandriens. Hierbij de eerste en laatste regels van dit beklijvende gedicht:  

Vanachter Leuvense stoven kwamen ze, met forse kop en pezige benen, ze hadden poten aan hun lijf en trokken er harder dan anderen mee aan het stuur. Ze stuurden ansichtkaarten naar huis met groetjes uit het verre Frankrijk en wisten niet, nooit van opgeven.  (...)

Ze waren niet van deze tijd, de flandriens, ze moeten nu bijna allemaal in de wielerhemel koersen. 

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!

De roos en de lavendel (9)

Wat voorafging: in een zwoele zomer schreef ik ooit een verhaal dat zich afspeelde in L'Isle-sur-la-Sorgue, een heerlijk stadje in de Provence. Vooral op zon- en feestdagen transformeerde het oude vissersstadje in een toeristische trekpleister.

Op toeristische hoogdagen deelden de gewezen vissers de straten met een allegaartje van kunstenmakers. Er waren kerels die heel fraai met tennisballen jongleerden. Toch was het vooral hun groen haar dat de aandacht trok. Steltenlopers droegen lange broeken waardoor men hun stelten niet zag en een kort moment van verbijstering weer kon geloven in het bestaan van reuzen. 

Een man met een gasmasker op schilderde met spuitbussen beklemmende landschappen, bevolkt met eenhoorns en reptielen en met dreigende planeten aan het firmament. Het was me wel het universum dat hij daar schiep, gezeten op zo'n kneuterig gestreept strandstoeltje.

Zwarte mannen en vrouwen slalomden op rolschaatsen en skeelers tussen kegels en maakten reclame voor exclusieve parfums. Het waren onfatsoenlijk prijzige parfums, en toch geurden ze allemaal eender. 

Een mimespelend ruimtemannetje sprong en hinkelde, op de tonen van etherische muziek, over het voetpad. Dat was best angstaanjagend, zeker als zijn ogen begonnen te flikkeren en hij met een E.T.-vinger gapende hummeltjes aanwees. Die begonnen dan te gillen en zochten beschutting achter één van de platanen. Hun ouders grijnslachten alleen maar. Ze schuifelden bijna ongemerkt achteruit. Eerst één stapje, dan nog één, dan nog één. 

Het meeste succes had echter nog altijd de oude kermisklant Napoleon Maillane, die men volgens de overlevering meer dan zeventig jaar geleden als vondeling had aangetroffen in de buurt van Grenoble op de route Napoleon. Vermoedelijk in één of andere afgedankte stal, want de man had een grijze paardenstaart, de buik van een hangbuikzwijn en zijn adem geurde doorgaans naar een beschimmelde paella op basis van rotte vis. Wie ooit een beschimmelde paella geroken heeft, kan zich een idee vormen van die walgelijke stank. 

Men beweerde dat Napoleon sprinkhanen en wilde honing at. Hij baatte al zeker twee decennia een carrousel uit vol huppelende paarden en koetsen die in geen jaren meer fatsoenlijk was schoongemaakt. Al wie zich in bleke kledij op de molen waagde, had uit voorzorg een kussentje bij of een vod om zijn plekje schoon te schrobben. Napoleon weigerde elke verantwoordelijkheid voor vuile of beschadigde kleren. Zeldzaam waren de mensen die zich herinnerden dat ze ooit een glimlach of een vriendelijk woord van hem hadden gekregen. 

Men zei dat hij de enige marktkramer was die nooit standgeld betaalde aan de stad. Maar dat was slechts één van de geruchten die over hem circuleerden in café Métropole. De Métropole was een fatsoenlijk café. Men sliep er alleen met de vrouw des huizes achter de zware gordijnen van de logeerkamer en nooit op zondag. Zoveel eerbied hadden ze wel.

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!

Grensgang

Vorige week belandde ik haast per toeval in de kelderverdieping van de Standaard Boekhandel op het Gentse Sint-Baafsplein. Ik had mij laten lokken door de aankondiging dat men er de resterende stocks van de hand deed voor amper één euro het boek. Zoals meestal in dergelijke gevallen bleek het aanbod enigszins tegen te vallen. Ik stond reeds op het punt om onverrichter zake weg te wandelen, toen ik besloot om toch nog een tweede, grondiger kijk op het meest nabije rek met fictieboeken te werpen. 

Herkende ik daar die draaimolen op de kaft niet? Inderdaad, daar lag zowaar aan dumpingprijs 'Weidmanns redding' van de Duitse filosoof en auteur Stephan Thome. Ik las het boek voor het eerst in 2011 toen de Nederlandse vertaling terecht een erg lovende kritiek kreeg in De Standaard der Letteren. Het werd in Duitsland in 2010 bekroond als 'beste roman van het jaar' met de Aspekte Literaturpreis. In 2013 werd het boek verfilmd.

Bij mij is het boek vooral bekend onder de oorspronkelijke Duitse titel 'Grenzgang'. Vermoedelijk omdat ik als bewoner van het grensgebied tussen Vlaanderen en Wallonië nogal gevoelig ben voor het samenspel tussen fysieke en mentale grenzen.

Om de zeven jaar viert men in Bergenstadt het feest van Grensgang. Het duurt drie dagen en het hoogtepunt van het feest is een rondgang langs de dorpsgrenzen. Niet alleen letterlijk maar ook figuurlijk worden tijdens het feestgedruis de grenzen van het menselijk gedrag opgezocht met veel bier (we zijn in Duitsland!) en geflirt.

Hoofdfiguren zijn Thomas Weidmann en Kerstin Werner die met één been buiten het feestgewoel blijven. Toch zal de zevenjaarlijkse grensgang ook voor hen een ankerpunt blijken.

Zelden heb ik een boek gelezen dat zo sensitief, subtiel en teder de toenadering tussen twee onzekere en in wezen eenzame mensen beschrijft. 'Weidmanns redding' is een boek om te lezen en te herlezen en om bovenal dankbaar te koesteren.

O ja, voor wie er mocht aan twijfelen: natuurlijk heb ik mij voor één euro een exemplaar aangeschaft.

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!

De roos en de lavendel (8)

Wat voorafging: in een zwoele zomer schreef ik ooit een verhaal dat zich afspeelde in de Provence, meer bepaald in het toeristische stadje L'Isle-sur-la-Sorgue.

In een ver verleden produceerde men in L'Isle linnen en zijde in groezelige ateliers, die hun energie opwekten uit de Sorgue door middel van ontelbare waterraderen. Verscheidene van die raderen waren bewaard gebleven en sierden nu, overdadig met mos begroeid, de stedelijke plantsoenen op. De mooiste twee schepten de hele dag nutteloos water op naast het parkje, je reinste Sisyphusarbeid was het.

Achter de struiken was er een hoekje aangelegd als hondentoilet. Het was vlakbij de pancarte met de tekst waarmee generaal De Gaulle destijds zijn landgenoten opriep om de strijd tegen de Duitsers verder te zetten. De generaal deed zijn in Frankrijk wereldberoemde oproep op 18 juni 1940 vanuit Londen kort voor de capitulatie van zijn land. 

Het was een sobere plaat, ingekaderd in de nationale kleuren en met inmiddels verroeste vijzen vastgeankerd aan een metalen paaltje. De tekst was opgesteld in de gezwollen retoriek die zowel bij het historische moment als bij de persoonlijkheid van de toekomstige president van de republiek paste. De woorden van de generaal waren een eigen leven gaan leiden. Men vond ze in vele Franse steden en gemeenten terug. Maar nergens was men er zo oneerbiedig mee omgesprongen als in L'Isle-sur-la-Sorgue waar alleen de zindelijke honden ze te lezen kregen.

Ook de visvangst was lange tijd een goudader voor het stadje geweest. Er was een vissersgilde die elk jaar kampioenschappen organiseerde, die even traditioneel uitliepen op vechtpartijen en handgemeen. Na het likken van de wonden werd de kampioen van de Sorgue op de schouders gehesen en als een Gallische krijgsman door de stegen van de stad gedragen. Het was een verkapte kroegentocht, niets meer en ook niets minder, maar dat las je in geen enkele folder.

Sommige namen van straten waren naar vissen genoemd. Nog altijd verdwaalden toeristen in de rue de la Truite of de l'Ecrevisse. Een grote visepidemie maakte van de meeste vissers weer gewone landmannen. Ze defileerden nu voor de ogen van de bezoekers in nostalgische kostuums, die geurden naar mottenballen en verloren eer. De toeschouwers slaakten bewonderende kreetjes en grepen verrukt naar hun camera's. 'Kijk eens: authentieke vissers!' Niemand ergerde zich aan de uitgestoken bedelhand.

Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!