Boekentips voor herfstige en andere dagen

Annelies Verbeke

Of de herfst nu uitzonderlijk zacht of guur is, een goed boek lezen blijft een heilzame vorm van genieten. Wie door het ruime boekenaanbod gebukt gaat onder keuzestress, gooi ik hier een bescheiden en hoogst subjectieve reddingsboei toe.

'De zwarte brug' van Erik Vlaminck vertelt het levensverhaal van Leo Lenaerts. Lillo, het idyllische dorp waar hij opgroeide, moet wijken voor de havenuitbreiding. Leo leeft eenzaam en ontworteld verder in de grootstad. Hij ondergaat de wereld met rancune, wat tot uiting komt in tal van lezersbrieven die hij naar de kranten opstuurt. Gebukt onder een familietrauma zal hij uiteindelijk ten onder gaan als hij zich wil wreken op de burgemeester van Antwerpen. De ondergang van de kleine man in een oer-Vlaamse roman.

Ooit had ik het genoegen Annelies Verbeke te interviewen. Intussen heeft de Oost-Vlaamse schrijfster reeds een indrukwekkend oeuvre op haar naam. Na de indringende roman 'Dertig dagen' koos Verbeke met 'Halleluja' opnieuw voor een verhalenbundel. Een genre dat haar erg goed ligt zoals in het verleden al onder meer bleek met de bundel 'Groener gras'. 'Halleluja' bevat vijftien indringende verhalen. Haar personages willen of moeten opnieuw beginnen, al leidt dat zelden tot de ultieme verlossing. Soms zijn de verhalen bizar, soms geheimzinnig, maar steeds getuigend van het vakmanschap van Annelies Verbeke, ongetwijfeld één van onze beste schrijfsters. 

Annelies Verbeke is met 'Halleluja' één van de zes genomineerden voor de ECI Literatuurprijs. De prijs wordt dit jaar uitgereikt op 9 november. Aan Vlaamse kant zijn ook Koen Peeters met 'De mensengenezer' en Peter Terrin met 'Yucca' genomineerd. 

Het leven in het landelijke Oost-Duitse nest Unterleuten wordt brutaal door elkaar geschud als de hogere overheid er windmolens wil neerplanten. Alle vetes en spanningen komen bloot te liggen in het kleine dorp. De Duitse succesauteur Juli Zeh ontrafelt gedurende meer dan zeshonderd pagina's de menselijke intriges aan de hand van tien verschillende vertellers. Uiteindelijk zijn de haat en het wantrouwen zowat alom aanwezig en zal de tragiek de bovenhand halen. In Unterleuten gaan de vlaggen figuurlijk halfstok, maar 'Ons soort mensen' is wel een absolute aanrader voor literatuurliefhebbers.

Risk (84)

Wat voorafging: tijdens het avondmaal liep de woordenwisseling tussen Robert en Yvonne enigszins uit de hand. Achteraf moet Robert alleen slapen.

Die nacht sliep Robert Impens op de bank. Het was niet goed voor de rug, het was niet echt comfortabel, maar er waren mensen die een hele vakantie lang op een bank doorbrachten. 

Het enige dat hij echt miste, was de wekkerradio. ’s Avonds, voor het inslapen, luisterde hij doorgaans nog enkele ogenblikken naar de klassieke zender. 

’s Morgens liet hij zich wekken door het zevenuurjournaal. Nu moest hij het stellen met zijn eigen gedachten en met de muziekjes die in zijn hoofd speelden. Het was geen dansmuziek, het waren liedjes vol weemoed die hij stilletjes als een avondgebed meeprevelde.

Het duurde die nacht lang, erg lang vooraleer hij in slaap viel. Door de gordijnen van de woonkamer vielen reeds de eerste flarden licht naar binnen. 

Robert hoorde de buurman wegrijden. De buurman werkte in Brussel en vertrok extra vroeg om de files zoveel mogelijk te vermijden. Op het moment dat de meeste pendelaars tandenknarsend in Groot-Bijgaarden stonden aan te schuiven, zat buurman reeds in zijn kantoor. Er was dan verder nog niemand en hij surfte naar de websites van de populaire kranten, terwijl hij zijn boterhammen uit het aluminiumpapier haalde en ontbeet.

Benieuwd naar het vervolg? Afspraak op zondag!

Risk (83)

Wat voorafging: het gesprek aan de keukentafel tussen Yvonne en Robert Impens liep totaal uit de hand. Wat ging er echt door Robert heen? Waaraan dacht hij op dat moment? Dat wou Yvonne nu eindelijk weleens weten.

Hij keek haar vrank in de ogen. Ze had groene ogen, de vrouw met wie hij getrouwd was, met wie hij tafel en bed deelde, maar die hij niet bleek te kennen. ‘Je worst, ze is meestal onvoldoende gebakken. Maar nu is ze helemaal niet te vreten.’  

Hij zag de blik in haar ogen veranderen. Als hij niet beter wist, zou hij aangenomen hebben dat het haat was die hij in haar ogen zag. Maar liefde kan verzanden in onverschilligheid, maar voor haat was meer nodig, meer dan een worst die niet te vreten viel.

Ze nam zijn glas water vast dat nog half gevuld was. Ze klemde het glas in haar hand, alsof haar hand een klauw was en het glas haar prooi. Even dacht hij dat ze het glas in zijn gezicht zou gooien, even was hij er vrij zeker van dat ze dat zou gaan doen.

Maar toen bedacht ze zich, zette zijn glas met een schok terug op de keukentafel en keerde zich om. 

‘Ellendeling,’ hoorde hij haar mompelen, terwijl ze naar buiten stapte. Wat later hoorde hij de slaapkamerdeur dichtklappen.

Benieuwd naar het vervolg? Afspraak op zondag!

Risk (82)

Wat voorafging: waarover konden Robert en Yvonne praten? Robert sprak graag over de grote maatschappelijke thema's. Maar waren die wel geschikt voor op een avond aan de keukentafel?

‘We zijn hier niet op een receptie. Wij zijn man en vrouw en we zitten samen aan de keukentafel. Aan tafel met je gezin praat je over andere dingen dan tegenover een onbekende op een receptie.’

Hij schraapte zijn keel. ‘Ik heb best al interessante gesprekken gevoerd op recepties. Laatst nog over de profeet Elia, volgens sommigen zowat een massamoordenaar. Wist jij dat hij honderden heidenen heeft laten terechtstellen? Volgens bepaalde bronnen was hij zelf de beul van dienst.’ 

Zelfs een profeet kon zich opwerpen tot een moordenaar, als hij maar de mening was toegedaan dat hij een nobel doel nastreefde.

‘Robert, even niet over Elia of over welke profeet dan ook. Zelfs niet over de evangelisten. Kan jij nooit eens een normaal gesprek voeren? Vertel nu eens eerlijk waaraan je zo-even dacht?’ 

Ze stond op en kwam vlak voor hem staan. Haar adem rook naar preisoep. Robert hield van preisoep, hij had die avond zelf een dubbele portie genomen, maar hij hield er niet van als de geur in zijn gezicht werd geblazen.

‘Wil je dat echt weten?’

‘Ja, Robert, dat wil ik echt weten. Meer dan wat ook wil ik het nu weten.’

Benieuwd naar het vervolg? Afspraak op zondag!

Risk (81)

Wat voorafging: gesprekken tussen Robert en Yvonne verliepen soms moeizaam. Nochtans had Robert graag een boompje opgezet over de hongersnood in Afrika.

‘Wat weet jij over Afrika, Robert? Je hebt nooit een voet op Afrikaanse grond gezet. Zelfs in Matonge, de Congolese wijk in Brussel, ben je nooit geweest. Al jouw kennis over Afrika en de hongersnood aldaar haal je gewoon uit boeken. 

Die boeken kan iedereen zelf lezen. Of je kan naar televisie kijken of het Internet raadplegen. Je zou versteld zijn hoeveel informatie je op het Internet kan rapen.’

Hij voelde aan zijn hoofd. Zijn moeder had altijd last gehad van migraine, ze was zelfs vroeger gestopt met werken omdat de aanvallen van stekende hoofdpijn haar het leven ondraaglijk maakten. Ze nam er pilletjes voor, witte tabletjes, maar die hielden de pijn gewoon enigszins onder controle. 

Misschien moest hij ook eens bij de dokter langs. Hij was bijna nog nooit ziek geweest, geen verkoudheid of keelontsteking remde hem af. 

‘Goed,’ zuchtte hij, ‘het was maar een suggestie. We hoeven niet over de hongersnood in Afrika te praten, zelfs niet over de honger in Latijns-Amerika of waar dan ook, als jij dat niet wil. Ik wou alleen aangeven dat er interessantere gespreksonderwerpen bestonden dan jouw geouwehoer en dat ik best wel met relevante dingen bezig ben. Zaken waarover je op een receptie aardig van gedachten kan wisselen.’

Benieuwd naar het vervolg? Afspraak op zondag!

Risk (80)

Wat voorafging: toen Yvonne nog bij Robert Impens woonde, hadden ze weleens een dovemansgesprek. Niet dat Robert daar van genoot.

‘Dit gesprek bevalt me niet.’ Robert schonk zichzelf wat water in. Hij merkte dat enkele druppels had gemorst. Veel was het niet, niet genoeg om de droogte in sommige delen van de wereld mee te verhelpen, dat was het punt niet, het punt was dat hij vaak morste als hij drank uitschonk.

‘Waarover wil jij dan praten, Robert? Zeg het mij.’ Ze begon stiller te praten, er zat zelfs iets zwoel in haar stem. Hij had het moeilijk om Yvonne als zwoel te beschouwen, dat stadium was ze al lang voorbij.

‘Over boeken. Over kunst in het algemeen. Waarom niet over politiek? Men kan veel bedenkingen formuleren over Trump, maar er vallen heus ook wel zinnige dingen over hem te vertellen. En over de honger in Afrika. Daar zijn boeken over geschreven, mooie boeken, fraaie boeken. Zelfs over hongersnood kan men fraaie boeken uitgeven.’

‘Precies. Je neemt mij de woorden uit de mond.’ Ze lachte hautain, het was misschien de eerste keer dat hij Yvonne hautain had zien lachen. Niet zij, maar hij leefde met een vreemde samen. De hongersnood in Afrika was niets om hautain over te doen. 

Benieuwd naar het vervolg? Afspraak op zondag!

Boekentips voor een herfstige avond!

Herman Koch

Nu de dagen korter worden en de eerste herfststormen het land teisteren, kan het deugd doen om zich in een knusse fauteuil te installeren met een goede roman. Ongeacht of men zich in een onderwerp wil verdiepen of zich daarentegen net wil ontspannen of wil vluchten uit de dagelijkse sleur, er is altijd wel een goede reden te bedenken om zich terug te trekken in de (deels) fictieve wereld van de literatuur. Hier zijn alvast enkele vrijblijvende tips:

Richard Hemker, 'Hoogmoed': een literair erg hoogstaand boek. Heel mooi qua sfeerschepping ook. Het verhaal speelt zich voor een belangrijk deel af in een klein Ardens dorp, waar de hoofdfiguur zich terugtrekt in een oude pastorie en een monografie wenst te schrijven over de Italiaanse filosoof Pico della Mirandola. De sfeer in het charmante Ardense dorpje doet mij denken aan de 'Rivier der vergetelheid' van Philippe Claudel.

Jeroen Olyslaegers, 'Wil': bekroond boek over een hulpagent en dichter die tijdens de Tweede Wereldoorlog probeert te overleven in het bezette Antwerpen. Wit en zwart lopen door elkaar. 'Wil' is een intrigerend, gedeeltelijk op ware feiten gebaseerd verhaal over de houding van Antwerpen en zijn bewoners in de oorlog en hun reactie tegenover de Jodenvervolging.

Herman Koch, 'De greppel': de populaire burgemeester van Amsterdam vermoedt dat zijn buitenlandse vrouw een relatie heeft met de wethouder van milieu. Het wordt een dwanggedachte die zijn doen en laten beheerst. Wie Koch leest, weet wat hij wel en niet kan verwachten. En dit is een typische Koch: een meeslepend en boeiend verhaal dus, verteld in een vakkundige maar sobere stijl, met een vleugje maatschappijkritiek.