Het verdriet van België

Nee, dit bericht handelt niet over de situatie van ons land. Wel is de titel een verwijzing naar Hugo Claus, wiens magnum opus onder die titel verscheen. Ik heb Claus nooit ontmoet. Al bevond ik mij ooit, lang geleden, toevallig in hetzelfde Griekse restaurant als de schrijver. Ofschoon ik in goed gezelschap verkeerde, met onder meer een specialist mediarecht aan mijn zij, waren wij toch allen onder de indruk van de aanwezigheid van de Meester.

Het Grieks restaurant in de Vlaanderenstraat in Gent is er nog steeds. Hugo Claus zelf is echter al enige tijd niet meer onder ons.

Minder bekend is dat Claus jarenlang in Zuid-Oost-Vlaanderen heeft gewoond. In 1964 verhuisde de auteur van Gent naar een vierkantshoeve in Nukerke (nu een deelgemeente van Maarkedal). Hij had aanvankelijk zelfs de bedoeling om er een schrijverspaviljoen te laten aanbouwen. Claus woonde er met zijn toenmalige vrouw Ellie Overzier en zijn zoontje Thomas. Die laatste ging er ook naar de kleuterschool. Hugo Claus stelde dat hij woonde op een plek in Nukerke waar zelfs Christus nog niet was voorbijgekomen. De auteur verliet de hoeve feitelijk in 1970. Later, in 1989, zou hij in het boek 'De Zwaardvis' verwijzen naar zijn Nukerkse periode.

De literatuurgeschiedenis van het grensgebied tussen Oost-Vlaanderen en Henegouwen is rijker dan vaak wordt aangenomen. Misschien kan deze (deels) verborgen geschiedenis vroeg of laat aanleiding geven tot een toeristische route. Of waarom niet als inspiratiebron dienen voor een autozoektocht?

Benieuwd naar de volgende berichten? Volg deze blog via mail (Submit: zie rechts bovenaan) en je ontvangt alle berichten vanzelf in je mailbox.

Hercule Poirot

Verschillende Vlamingen zijn de laatste vijftien jaar de taalgrens overgestoken en hebben zich gevestigd in Le Pays des Collines. Het is een groene, golvende streek die aansluit bij de Vlaamse Ardennen. De bouwkavels zijn er nog iets ruimer en de woningen doorgaans wat goedkoper. Bovendien zijn er statige herenhuizen en landelijke woningen die doen dromen van verre streken in Frankrijk. Voorbij Lessen kan men ook relatief vlug via de snelweg naar Brussel.

De veelzijdige kunstenaar Pjeroo Roobjee (pseudoniem van Dirk De Vilder) verhuisde reeds in 1998 van een oud schoolgebouw in Zegelsem (Brakel) naar Ellezelles. Die Waalse taalgrensgemeente gaat onder meer prat op 'Le Sentier de l'Etrange', een wandelpad waarop je heksen, duivelse figuren en ander sympathiek volk kan ontmoeten. Men beweert er trouwens ook dat Hercule Poirot in het dorp is geboren. Inderdaad, de even ijdele als geniale detective die de moeilijkste mysteries van Agatha Christie spelenderwijs ontrafelt. Met wat hulp van de kleine grijze hersencellen.

Bij de dood van Agatha Christie in 1976 vroeg men zich af of Hercule Poirot een 'historisch' persoon was of geïnspireerd op karaktertrekken die de schrijfster tijdens de Eerste Wereldoorlog had opgemerkt bij gewonde Belgen. In Ellezelles hebben ze dat raadsel opgelost: Hercule is er geboren op 1 april 1850... Het verleidde zelfs de Britse Poirot-vertolker David Suchet in juli 2013 tot een bezoek aan het dorp.

Pjeroo Roobjee is nog steeds actief als schilder, graficus en schrijver. Hij werd inmiddels meermaals bekroond voor zijn artistiek werk. Hij is tevens de vader van Thuis-actrice Merel De Vilder Robier. Vorig jaar publiceerde Roobjee zijn nieuwste roman 'De zomer van de neusbloedingen'.

Ook in deze roman pakt de auteur uit met zijn kenmerkend barokke en exuberante taalgebruik. Ter illustratie uit het begin van zijn roman: 
“Binst dat zij een seconde later haar toilettafel naderde, om aldaar in de spiegel de gebronsde volmaaktheid van haar bast te kunnen wederzien, vertelden alle poriën van haar rug dat Thilo doorheen het ossenoog boven de lage ruit van de porte-brisée naar de regionen van haar lichaam aan het gluren was.”

Benieuwd naar de volgende berichten? Volg deze blog via mail (Submit: zie rechts bovenaan) en je ontvangt alle berichten vanzelf in je mailbox.

WK voetbal

Inmiddels is het wereldkampioenschap voetbal afgetrapt. In 2002 ging de finale van het WK door op mijn verjaardag. Brazilië won van Duitsland en ik bevond mij op een lommerrijk, nagenoeg verlaten terrasje aan de rand van de Ardèche. Het weer was heerlijk, de wijn niet minder en de rust deugddoend omdat de wereld tijdens die finale even leek stil te staan. Aan de einder dommelden de bergen van de Vercors zo vreedzaam in dat ik vergat dat men er gieren kweekte. Alleen de Rhône stroomde landerig verder. 
Sindsdien ben ik een "hartstochtelijk aanhanger" van de wereldbeker voetbal en van de Rode Duivels. Indien u toch opkijkt tegen die lange reeks voetbalavonden, kan u misschien naar een interessant boek grijpen. Hierbij enkele tips en/of weetjes, met bijzondere aandacht voor de Vlaamse Ardennen, het groene grensgebied in de onderbuik van Oost-Vlaanderen.

Bert Dekimpe, bibliothecaris van Kluisbergen, publiceerde eind 2013 zijn debuutroman 'Schitterende prijzen' bij uitgeverij Free Musketeers. Het is 1985 en Sven zit in de derde klas in een katholieke jongensschool. De roman is zowel een ontroerende ode aan de jeugd als een nostalgische terugblik op de jaren tachtig.

Van Merel Carrijn uit Brakel-Elst verscheen heel recent haar derde roman 'Verknipt', het verhaal van een meisje in haar puberteit en haar zoektocht naar geluk en liefde. Merel is amper 19 jaar oud. Het betreft een uitgave van Boekscout.

Publicist en journalist Koenraad De Wolf uit Herzele, bekend voor onder meer zijn talrijke kunsthistorische werken, publiceerde bij Lannoo 'Blauwe ogen', een historische roman over de gruwelen van de medische experimenten van de nazi's. Koenraad De Wolf was tijdens zijn loopbaan als publicist reeds goed voor ongeveer 6.000 bladzijden aan boeken en artikelen.

De provincie Oost-Vlaanderen reikt jaarlijks twee prijzen uit voor letterkunde. Dit jaar komen poëzie en toneel aan bod. Inzenden kon tot 15 april 2014. De laureaten worden in het najaar bekendgemaakt. 

Uitsmijter: Peter Terrin won in 2012 met zijn roman 'Post mortem' de AKO Literatuurprijs. Onlangs verscheen zijn nieuwe roman 'Monte Carlo'. De Nederlandse NRC rekent hem bij de echt interessante Nederlandstalige schrijvers. Peter Terrin woont in Herzele. Net als Manu Adriaens en bijvoorbeeld Free Souffriau, bekend als Mega Mindy. En dat zijn dus niet eens de enige 'Bekende Herzelenaars' (naar eigen goeddunken af te korten)...


Benieuwd naar het vervolg van 'De eenzaamheid van het grensgebied'? Afspraak op zondag!
Volg deze blog (zie rechts bovenaan) en je krijgt alle bijwerkingen vanzelf in je mailbox.

Hans en Kristien

Een mensenleven kan raar lopen, en mijn leven vormt geen uitzondering op die oude wijsheid. Zo heb ik ooit, in een intussen ver verleden, een richting communicatiewetenschap helpen opstarten aan een kleine, sympathieke instelling. De lokale insiders omschreven die, met enige ironie, als de grootste katholieke Vlaamse universiteit van Brussel. Ik was toen nog jong en idealistisch, wat weliswaar geen noodzaak is om dwaasheden te begaan, maar natuurlijk wel aardig helpt.

Het blijft een hardnekkige paradox in onze samenleving. Steeds meer streven we naar schaalvergroting, ongeacht of het universiteiten, hogescholen, banken, parochies of gemeenten betreft. En toch blijven wij alles wat klein is zo ongelooflijk schattig en sympathiek vinden. Alsof sympathiek en efficiënt per definitie elkaars antipode zijn.

Dat jaar zweefde zowat het voltallige academische personeel van de universitaire faculteiten Sint-Aloysius op wolkjes. Voor het eerst had men de kaap van de negenhonderd studenten ruim overschreden. Zegge en schrijve negenhonderd voor de voltallige instelling. Geen duizend, een dergelijk astronomisch aantal had bij sommige academici misschien wel het angstzweet doen uitbreken. Hoe kon je nog kwaliteitsvol onderwijs aanbieden geconfronteerd met zo’n onoverzichtelijke massa? De democratisering van het hoger onderwijs mocht dan een schone zaak zijn, te gek moest men het ook niet maken.

Dat jaar overtrof UFSAL qua aantal studenten zelfs de universitaire instelling van Diepenbeek. Ofschoon men die Limburgers erg toffe mensen vond – alleen al omdat ze zo mooi zongen, in het bijzonder tijdens het praten - deed dat numerieke overwicht toch deugd aan het hart.

Elke vrijdag ging ik in een naburig restaurantje, in de schaduw van de basiliek, ja, die van Koekelberg, samen met een professor iets eten. De docente in kwestie was sociologe. Dat laatste had mij misschien moeten waarschuwen voor haar culinaire voorkeuren. We aten er plaatselijke specialiteiten, zoals kalfslever en zwarte pensen met compote. Niet geheel toevallig zette er geen enkele student in nuchtere toestand een voet over de vloer in dat eethuisje.

Mijn interesse in UFSAL, later omgedoopt tot de Katholieke Universiteit Brussel, was deels literair van aard. Met figuren als Patricia De Martelaere, Martine De Clercq en bovenal Kristien Hemmerechts in de rangen was dat een begrijpelijk uitgangspunt.

Dat viel enigszins tegen. Als assistent van de nieuwbakken richting communicatiewetenschap voelde ik mij niet geroepen om in het personeelslokaal de druk omringde filosofe De Martelaere te gaan aanklampen, die in 2009 helaas veel te vroeg zou sterven. Martine De Clercq dan weer wou onder geen beding nog aan haar literaire escapade herinnerd worden. Haar manuscript was immers tegen haar wil herschreven door een redacteur van de uitgeverij.

Hoewel Kristien Hemmerechts prominent aanwezig was in het plaatselijke roddelcircuit, bleef zij, behalve tijdens haar colleges, begrijpelijk zuinig op haar publieke optredens. Waarschijnlijk besteedde zij haar energie terecht liever aan nieuw literair werk, dat haar bejubelde roman ‘Een zuil van zout’ zou evenaren, zo niet zelfs zou overtreffen.

Ik had de hoop al opgegeven haar daadwerkelijk te ontmoeten toen het toch nog gebeurde. Het was een dinsdagnamiddag wanneer er plots op mijn deur werd geklopt. Ik onderdrukte de neiging om ‘Daar wordt op de deur geklopt, hard geklopt’ aan te heffen, want het was intussen reeds de periode waarin de goede Sint onvermoeibaar zijn ronde door het land deed.

Hierop zwaaide de deur open en verscheen zowaar het gelaat van mijn literair voorbeeld. De verschijning van Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdes had mij nauwelijks meer verrast. Er ontspon zich een gesprek dat veeleer kort dan hevig was.

‘Is dit hier het secretariaat van de letteren en wijsbegeerte?’

‘Nee, dat bevindt zich verder op de gang.’

‘O, sorry, dat wist ik niet. Nogmaals sorry voor het storen.’

‘Het geeft niet. Stoor maar zoveel u wilt.’ Al denk ik niet dat ze dat laatste nog heeft opgevangen. Op dat moment bevond Kristien Hemmerechts zich immers al lang opnieuw in de gang.

Een stuk wijzer bracht ik van dan af mijn pauzes door in het studentencafetaria. Daar stond een groot videoscherm, waaruit de helft van de tijd ‘Pump up the jam’ van Technotronic weerklonk.

Ik dronk er koffie met melk en suiker en leerde er de studenten beter kennen. Tot de eerste lichting studenten in de communicatiewetenschap behoorde ene Hans Otten. In die tijd al knap, charmant, vlot en aanbeden door de vrouwelijke medestudenten. Het stond in de sterren geschreven dat het nog vreemd zou lopen met die kerel…

1914-2014

Mijn generatie is nog opgegroeid met ouders die de oorlog hebben meegemaakt. Bij herhaling hielden ze ons voor dat een oorlog de ergst denkbare nachtmerrie was, niet minder dan de hel op aarde. Gaandeweg verdrong ik het beeld van duivelse soldaten met bokkenpoten en rattenstaarten, dat sliep toch al wat beter. Maar nog steeds kan ik het woord 'oorlog' niet uitspreken zonder aan een onpeilbare gruwel te denken.

Die oorlogservaringen uitten zich in bescheiden dagelijkse handelingen. Als je je portie erwtensoep met spekjes niet lustte bijvoorbeeld. 'Hadden wij in de oorlog maar zulke lekkere soep gehad.' Nu was die erwtensoep inderdaad best lekker, maar ze vertelden niets anders wanneer ze een kom veredeld afwaswater op tafel plaatsten. Het kan nooit goed zijn als een kind haast begint te twijfelen aan de geestelijke vermogens van zijn ouders, zelfs niet met de oorlog als verschoningsgrond.

Het meest woog het deels onverwerkte oorlogsverleden door bij mijn meter. Zij bleef onverdroten hamsteren, bij haar dood in 1997 liet ze kartonnen dozen vol sunlightzeep achter. En ze liet geen kans onverlet om herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog op te rakelen. Hoe ze in mei 1940 met paard en kar naar een boerderij waren gevlucht om tijdelijk onder te duiken. Hoe ze stiekem een varken hadden vetgemest, het enige moment waarop ik haar nog eens als een ondeugend schoolmeisje heb zien lachen.

Maar natuurlijk vooral met vochtige ogen over haar broer Norbert. Zonder de oorlog was die mijn nonkel Norbert geworden. Daaraan is deze dappere man alvast ontsnapt, al kan ik mij niet inbeelden dat dat de reden was waarom hij zich bij het verzet had aangesloten en zijn leven gaf voor het vaderland.

Gaandeweg werd Norbert een icoon, een martelaar, een vrijheidsheld, een kleine Nelson Mandela. Misschien toch nog ietsje meer een lokale John Kennedy, met zijn flair en natuurlijke charme. Het gebeurde wel eens dat meter mij vergeleek met Norbert. In haar ogen was dat het ultieme compliment. Voor mij echter nauwelijks te dragen. Hoe kan je ooit de vergelijking met een gestorvene trotseren? In bepaalde gevallen kunnen complimentjes hetzelfde effect hebben als een loden bol aan een ketting.

Tijdens mijn studententijd vond de Amerikaanse oud-acteur Ronald Reagan het moment gekomen om een versnelling hoger te schakelen in de wapenwedloop. De geschiedenis zou hem gelijk geven, al haal je zelden je gelijk zonder een fikse portie meeval. In alle winkelstraten weerklonk in die tijd het hitje 'De bom' van de Nederlandse groep Doe Maar. Het was een aanstekelijk liedje over wat die jongens nog allemaal zonodig wilden doen voordat de bom viel. Ik had evenzeer zo'n waslijstje, maar dat de bom ooit zou vallen, leek mij inmiddels haast een evidentie. Alleen over het tijdstip waarop scheen nog enige discussie mogelijk.

Het was niet altijd de meest prettige sfeer om in op te groeien, niet in het minst omdat in het begin van de tachtiger jaren een felle economische crisis woedde en de overheid danig moest besparen. Het was de periode waarin de inmiddels overleden Wilfried Martens regeerde met volmachten en besliste tot de devaluatie van de Belgische frank. De devaluatie kreeg uiteindelijk haar beslag in volle carnavalsperiode. Dit is altijd een wat surrealistisch land geweest, van Aalst tot in Poupehan.

Soms voelden wij ons een verloren generatie, ook al omdat we dat romantisch vonden klinken. Maar de echte verloren generatie was natuurlijk eerder als kanonnenvoer geofferd in de Eerste Wereldoorlog. Net als de volgende in de Tweede Wereldoorlog, waarna de Europese eenmaking ons voor nog meer ellende heeft behoed. Misschien valt dat allemaal moeilijk te vatten voor wie opgroeit in een wereld waarin oorlog een meeslepend game op een computerscherm is.

Alle goede bedoelingen en vredesboodschappen ten spijt lijkt het bijwijlen of de herdenkingen van de Eerste Wereldoorlog vooral de Westhoek een commerciële boost willen geven. De rode loper wordt in Vlaamse velden uitgerold voor de (Britse) toeristen. De bed and breakfasts schieten in Ieper en omgeving als bospaddenstoelen uit de grond. Wie zou het die mensen misgunnen na alle ellende met het yperiet en in mindere mate met de opengeklapte luchtbel van Lernout en Hauspie?

Misschien moeten we echter toch maar enkele van onze betere oorlogsromans uitdelen in de scholen. Er zijn genoeg recente romans die daarvoor in aanmerking komen. Denken we onder meer aan 'Post voor mevrouw Bromley' van Stefan Brijs, 'Oorlog en terpentijn' van Stefan Hertmans of 'Godenslaap' van Erwin Mortier. Of waarom niet de gedichten van de frontsoldaten, origineel of in de versie van Tom Lanoye.

Is het immers niet zo dat je meer kan leren uit fictie dan uit non-fictie? Omdat goede fictie erin slaagt de realiteit een gezicht te geven en aldus de littekens tastbaar maakt. Met als logische conclusie: nooit meer oorlog! Evenmin in Oekraïne of waar dan ook.

Welkom!

Geregeld zal ik op deze blog columns of fragmenten uit korte of langere verhalen publiceren.
Voor sommigen zal dit een kennismaking betekenen met een minder bekend aspect van mijn persoonlijkheid, voor anderen dan weer gewoon een nieuwe of vernieuwde kennismaking.
Maar hopelijk wel voor iedereen een aangename ervaring.
Reageren mag uiteraard altijd! Wie schrijft, wil gelezen worden. En reacties van lezers zijn daarvan een onweerlegbaar bewijs.
Alvast bedankt voor de belangstelling en veel leesgenot gewenst!

Van harte!
Stefaan Desmet